هرگز با اين افراد معامله نكنيد

مطمئنا در دنياي پرتلاطم امروزي، يكي از موضوعاتي كه مي‌تواند جوامع بشري را از اختلافات شخصي و جمعي در امان بدارد، «آشنايي با حقوق متقابل افراد با يكديگر و قانون» است.

براي صحت هر معامله شرايطي لازم است كه طرفين قرارداد مي‌بايست آن‌ها را دارا بوده تا عقد يا قرارداد بر بنيان قانوني شكل گرفته و استحكام لازم را داشته باشد. ماده ۱۹۰ براي صحت هر معامله شرايطي را بيان كرده است يكي از اين شروط اهليت افراد در معاملات است. در اين مطلب از مجله دلتا به اين موضوع مي‌پردازيم.

در حقوق به برخورداري و شايستگي اجراي حق توسط شخص، اهليت گفته مي‌شود كه به دو نوع اهليت تمتع يعني شايستگي دارا شدن حق و تكليف و اهليت استيفا يا تصرف يا اجرا به معناي شايستگي اجراي حق و تكليف تقسيم مي‌شود.

به شخصي كه فاقد اهليت باشد، محجور گفته مي‌شود و محجورين عبارتند از: 

• صغار يعني دختران داراي سن كمتر از ۹ سال تمام قمري و پسران داراي سن كمتر از ۱۵ سال قمري.
• سفيه يعني شخصي كه عقل معاش يا عقل اقتصادي ندارد، به گونه‌اي كه توانايي تشخيص سود و زيان خود را ندارد.
• مجانين يعني اشخاص فاقد عقل.

شرايط اهليت در معاملات

بلوغ

طبق تبصره ۱ ماده ۱۲۱۰ قانون مدني سن بلوغ را در پسر ۱۵ سال تمام قمري و در دختر ۹ سال تمام قمري است.

عقل

يكي ديگر از شرايط اهليت داشتن عقل است يعني عاقل بودن، منظور از عقل اين است كه قواي دماغي شخصي سالم باشد. كسي كه فاقد قوه تعقل است و مبتلا به اختلال قواي دماغي باشد مجنون ناميده مي‌شود.

جنون

جنون به عارضه هوشي و دماغي اطلاق مي‌شود كه اراده شخص را مختل مي‌كند و عامل‌ شخصي و دروني است كه موجب عدم درك و تميز اعمال مي‌شود ضمن اين‌كه مجنون كسي است كه از خوب و بد اعمالي كه انجام مي‌دهد بي‌اطلاع است.

رشيد

عبارت است از اين‌كه تصرفات شخصي در اموالش عاقلانه باشد. كسي‌ كه داراي رشد است رشيد ناميده مي‌شود.

در مقابل، غير رشيد كسي است كه تصرفات او در اموال و حقوق مالي خود عقلايي نباشد يعني عقل معاش نداشته باشد و هرگاه اداره دارائيش به او واگذار شود در اموال خود تعدي و تفريط و اسراف مي‌نمايد.

سن رشد

قانونگذار در ماده ۱۲۰۹ قانون مدني مصوب ۱۳۱۴ مقرر شده داشته: هر كس كه داراي هجده سال تمام نباشد در حكم غير رشيد است بهرحال در صورتي‌كه بعد از پانزده سال تمام رشد كسي در محكمه ثابت شود از تحت قيوميت خارج مي‌شود.

در نهايت باتوجه به موارد ذكر شده و طبق ماده۲۱۲ قانون مدني :« معامله با اشخاصي كه بالغ يا عاقل يا رشيد نيستند به واسطه عدم اهليت باطل است.»

پيشنهاد مطالعه: براي آشنايي با نكات حقوقي بيشتر مطلب آيا بيمه خسارت افت قيمت خودرو را پرداخت مي‌كند؟ را مطالعه كنيد.